Dane z literatury

Empatia jest konstruktem wielowymiarowym, kluczowym w zawodach związanych z opieką

Obszerna literatura naukowa podkreśla, że praca w opiece zdrowotnej może być nie tylko przytłaczająca, lecz także silnie skoncentrowana na aspektach technicznych. Tendencja ta nasiliła się w ostatnich dekadach z dwóch powodów:

  • po pierwsze, integracja licznych narzędzi diagnostycznych i cyfrowych poprawiła trafność i wiarygodność decyzji medycznych, ale jednocześnie zwiększyła obciążenie poznawcze oraz ograniczyła czas przeznaczony na pracę nad budowaniem relacji z pacjentem (Lown i Rodriguez, 2016; Tai‑Seale i in., 2019; Shachak i Reis, 2019);
  • po drugie, narastający „industrialny” charakter współczesnej ochrony zdrowia — cechujący się dużą liczbą pacjentów i presją produktywności — coraz bardziej ogranicza zdolność klinicystów do empatycznego zaangażowania (Kerasidou, 2019).

W tym kontekście kompetencje emocjonalne, takie jak empatia, bywają przez klinicystów spychane na dalszy plan, mimo że pozostają kluczowe dla pacjentów i ich rodzin. W konsekwencji wielu odbiorców opieki postrzega empatię w kontaktach klinicznych jako niewystarczającą lub powierzchowną (Kee i in., 2018; Howick i in., 2018). Taka percepcja prawdopodobnie odzwierciedla nie tylko niższy od oczekiwanego poziom empatii, ale także jej słabą jakość — często ograniczaną jedynie do zachowań, bez autentycznego podłoża poznawczego lub afektywnego.

Ponadto nawet klinicyści, którzy początkowo wykazują wysoką wrażliwość na potrzeby pacjentów, mogą doświadczać stopniowego spadku empatii wskutek przewlekłego stresu zawodowego i wyczerpania emocjonalnego — zjawiska opisywanego jako „zmęczenie empatią” lub „interakcja empatii i wypalenia” (Samra, 2018; Hunt i in., 2019; Wilkinson i in., 2017; Zenasni i in., 2018; West i in., 2018).

Spadek ten budzi niepokój w świetle dowodów łączących empatię klinicystów z kluczowymi parametrami opieki, takimi jak satysfakcja pacjenta, przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, a nawet wyniki kliniczne (LaNoue i in., 2016; Mercer i Howie, 2016; Del Canale i in., 2022; Trzeciak i in., 2021). Empatia umożliwia klinicystom rozumienie uczuć, perspektyw i potrzeb pacjentów, co pozwala na udzielanie bardziej zindywidualizowanej i skutecznej opieki (Moudatsou i in., 2020). Z kolei utrzymujące się braki w okazywaniu empatii mogą podważać jakość i bezpieczeństwo opieki (Birkhäuer i in., 2017).

Przytoczone dane podkreślają potrzebę ukierunkowanych interwencji przeciwdziałających erozji empatii w ochronie zdrowia. Dowody wskazują, że ustrukturyzowane szkolenia z empatii — obejmujące komunikację empatyczną, samoocenę oraz przyjmowanie perspektywy — mogą przynosić długofalowe korzyści dla funkcjonowania zawodowego i dobrostanu (Kelm i in., 2016; Batt‑Rawden i in., 2017; Neumann i in., 2019; Evans i in., 2020; Stepien i Baernstein, 2020). Empatia może również wzmacniać zdolność profesjonalistów do rozumienia rzeczywistości oraz poprawiać ich własną jakość życia.

Źródła:

  1. Batt-Rawden, S. A., Chisolm, M. S., Anton, B., & Flickinger, T. E. (2017). Teaching empathy to medical students: An updated, systematic review. Academic Medicine, 92(6), 861–873.
  2. Birkhäuer, J., Gaab, J., Kossowsky, J., et al. (2017). Trust in the health care professional and health outcome: A meta-analysis. PLOS ONE, 12(2), e0170988.
  3. Del Canale, S., Sayori, A., et al. (2022). Empathy in patient–physician interactions and healthcare outcomes. Patient Education and Counseling, 105(6).
  4. Evans, B. J., Stanley, R. O., Burrows, G. D., & Sweet, B. (2020). Empathy skills training in healthcare: A systematic review. Medical Education, 54(8), 691–706.
  5. Howick, J., Steinkopf, L., Ulyte, A., Roberts, N., & Meissner, K. (2018). How empathic is your healthcare practitioner? A systematic review and meta-analysis of patient ratings. BMJ Open, 8, e021783.
  6. Hunt, M., Denieffe, S., & Gooney, M. (2019). Burnout and empathy in healthcare professionals. Journal of Clinical Nursing, 28(7–8), 1580–1590.
    Kee, J., Johnson, M., Hunt, M., & Taylor, J. (2018). Patients’ perspectives on empathy in healthcare. Journal of Patient Experience, 5(3), 231–238.
  7. Kelm, Z., Womer, J., Walter, J. K., & Feudtner, C. (2016). Interventions to cultivate physician empathy: A systematic review. BMC Medical Education, 16, 310.
  8. Kerasidou, A. (2019). Empathy and compassion in healthcare: Is there a problem? BMC Medical Ethics, 20, 3.
  9. LaNoue, M., Roter, D., Enoch, C., & Stewart, M. (2016). Patient perception of clinician empathy and communication. Patient Education and Counseling, 99(3), 394–401.
  10. Lown, B. A., & Rodriguez, D. (2016). Lost in translation? How electronic health records affect physician–patient communication. Journal of General Internal Medicine, 31(5), 548–552.
  11. Mercer, S. W., & Howie, J. G. R. (2016). CQI: Empathy and enablement as predictors of patient outcomes. British Journal of General Practice, 66(650), e460–e467.
  12. Moudatsou, M., Stavropoulou, A., Philalithis, A., & Koukouli, S. (2020). The role of empathy in health and social care professionals. International Journal of Caring Sciences, 13(1), 642–651.
  13. Neumann, M., Scheffer, C., Tauschel, D., et al. (2019). Physician empathy: Definition, outcome-relevance and its measurement. Dtsch Arztebl Int, 116(45), 781–788.
  14. Samra, R. (2018). Empathy fatigue in clinical practice. Journal of Medical Ethics, 44(1), 61–68.
  15. Shachak, A., & Reis, S. (2019). The impact of electronic medical records on patient-doctor communication. Israel Journal of Health Policy Research, 8, 45.
  16. Stepien, K. A., & Baernstein, A. (2020). Educating for empathy in healthcare: A review. Medical Teacher, 42(3), 258–266.
  17. Tai-Seale, M., Olson, C. W., Li, J., et al. (2019). Electronic health record logs and the work of primary care physicians. Annals of Family Medicine, 17(2), 165–171.
  18. Trzeciak, S., Roberts, B., & Mazzarelli, A. (2021). Compassion and prosocial behavior in clinical care. Journal of Patient Experience, 8, 1–7.
  19. West, C. P., Dyrbye, L. N., & Shanafelt, T. D. (2018). Physician burnout and healthcare outcomes. Mayo Clinic Proceedings, 93(11), 1571–1580.
  20. Wilkinson, H., Whittington, R., Perry, L., & Eames, C. (2017). Examining the relationship between burnout and empathy in healthcare professionals: A systematic review. Burnout Research, 6, 18–29.
  21. Zenasni, F., Boujut, E., Woerner, A., & Sultan, S. (2018). Burnout and empathy in primary care: Three hypotheses. British Journal of General Practice, 68(669), 146–147.
Scroll to Top